55 hasil
Menampilkan 1–20 · 0,15 detik · RSS
علوم قرآن و حدیث
ISSN 2008-9120 · Ferdowsi University of Mashhad · 55 artikel di indeks
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
معرفی و نقد کتاب فرهنگ‌نامۀ علوم قرآنی با تمرکز بر مداخل مرتبط با اعجاز قرآن کریم
فرهنگ‌نامۀ علوم قرآنی به قلم جمعی از پژوهشگران و با اهتمام مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی تدوین شده است. جایگاه این اثر به‌عنوان تنها فرهنگ‌نامۀ تخصصی فارسی در این زمینه، انتشار نسخۀ برخط رایگان و کسب عنوان «کتاب شایسته تحسین»، از انگیزه‌های اصلی در معرفی و نقد آن بوده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
بررسی فضای صدور و دلالت روایات نزول قرآن بر یک حرف و ارزیابی استناد به آن‌ها در نفی قرائات مختلف
یکی از عوامل مهم در فهم احادیث، به‌ویژه احادیث شیعه، شناخت زمینههای صدور آن‌ها است. روایات شیعه در فضایی صادر شده‌اند که فرهنگ و باورهای اکثریت اهل سنت بر آن حاکم بوده است. احادیث نزول قرآن بر یک حرف، ازجمله روایاتی هستند که در منابع شیعه نقل شده‌اند و تفسیر آن‌ها نقش مهمی در ارزیابی مسئله قرائات…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
تبیین پیامدهای مرگ‌اندیشی از منظر آموزه‌های قرآنی - حدیثی در برابر رویکردهای روانکاوی و هستی‌گرایانه در روانشناسی
مرگ‌اندیشی و به تبع آن، مرگ‌هراسی، از دیدگاه روانشناسان دنیانگر، عواقب ناگواری همچون پوچ‌انگاری، تشویش، افسردگی و یأس به همراه دارد.در مقابل، آخرت‌گرایان بر این باورند که مرگ‌اندیشی پیامدهایی چون هدفمندی زندگی، رهایی از نیست‌انگاری و تنبه را در پی خواهد داشت و نقش مؤثری در خردورزی و اصلاح بینش و…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
بررسی شاخصه های تفسیر انفسی و رابطه آن با تأویل در آثار علامه حسن‌زاده آملی
اصطلاح تفسیر انفسی که در آثار بعضی اندیشمندان معاصر مانند علامه حسن زاده آملی استفاده شده، با ابهاماتی روبروست. چرا که از یک‌سو سخن از تفسیر است و از سوی دیگر مصادیق تفسیر انفسی در آثار ایشان، تداعی‌کننده روش تاویل قرآن در رویکرد عرفانی است. لذا این پرسش ایجاد می شود که حقیقت تفسیر انفسی چیست و چه…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
بررسی تاریخی – روایی ادعای اتصال و زمینه سازی ظهورِ موعود آخرالزمان در منابع فریقین و اعتبار سنجی آن
باور به مهدویت و ادعای ارتباط با مهدی موعود(عج) ازجمله زمینههای توجیه مشروعیت در برخی جریانهای سیاسی بوده است. در این میان میتوان به ادعاهای تاریخی و همچنین احادیثی چند در منابع روایی برخورد که حکایت از حکومت و دولتی دارند که با مقدمهچینی خاص، زمینهساز ظهور مهدی موعود(عج) است و در واقع دولت…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
معناشناسی عدل در خلقت انسان با تأکید بر روابط همنشینی و جانشینی در سورۀ انفطار
پژوهش حاضر بر واکاوی معنای واژۀ عدل در خلقت انسان با استفاده از روابط همنشینی و جانشینی تمرکز داشته و به بررسی نقش همنشین‌‌ها و جانشین‌های این واژه در توسعه یا محدودسازی معنای آن می‌پردازد. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است و آیات مرتبط، از سراسر قرآن کریم گردآوری و تحلیل شده‌اند…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
نگاهی دوباره به مسئله سد ذوالقرنین از منظر قرآن کریم
موضوع سد ذوالقرنین و سرانجام آن، از مباحث مورد توجه در مطالعات تفسیری و قرآن‌پژوهی، از دیرباز محل تأمل و مناقشه مفسران و محققان بوده است. این داستان که در آیات ۸۳ تا ۹۹ سوره کهف مطرح شده، ناظر به سه سفر ذوالقرنین است که وی در سفر سوم به ساخت سدی با ویژگیهایی منحصربهفرد مبادرت می‌ورزد. ویژگی‌های…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
راهبردهای قرآن در تقویت وجهه مؤمنان مستمند؛ تحلیل کاربردشناختی باتکیه‌بر نظریه ادب براون و لوینسون
این پژوهش به تحلیل کیفی گفتمان قرآن با رویکرد تفسیری ـ کاربردشناختی در بررسی استراتژی‌های زبانی مؤثر بر تقویت وجهه اجتماعی مؤمنان مستمند می‌پردازد. مسئله اصلی، تبیین چگونگی بازنمایی این گروه در زبان قرآن و نقش آن در بازسازی هویت گروهی آنان در بستر اجتماعی صدر اسلام است که در آن شرایط فقر می‌توانست…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
بررسی شبکه معناییِ رجاء در پرتو واژگان جانشین و متقابل در قرآن
بررسی معناشناختی واژگان قرآن و تبیین ارتباط معنایی آن‌ها در شبکه ارتباطی با دیگر واژه‌ها، ازجمله مسائل مهم در فهم معارف وحیانی است. ازجمله واژههایی که لازم است شبکه معناییِ آن روشن شود «رجاء» است. مسئله این است که در آیات قرآن چه حوزه معنایی برای رجاء در نظر گرفته شده است؟ فرضیه تحقیق این است که…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
تحلیل پیوند میان «تدبیر عقلی» و «وعدۀ نصرت الهی» در آیات ناظر به نبرد بدر)با مطالعۀ موردی سوره‌های آل‌عمران و انفال(
مسئله چگونگی اتکا به وعده‌های الهی در شرایطی که محاسبات مادی، اقدام را غیرمنطقی یا پرخطر نشان می‌دهند، یکی از دغدغه‌های بنیادین در فهم تصمیم‌گیری‌های راهبردی مبتنی بر آموزه‌های قرآنی است. این پژوهش با هدف تبیین نسبت میان «تدبیر عقلی» (محاسبات مادی) و «وعده نصرت الهی» (اسباب غیبی) در آیات ناظر به…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
تفسیر کلامی و کیهان‌شناختی قرآن در اندیشۀ شهرستانی: مطالعة موردی سورۀ بقره
این مقاله به تحلیل رویکرد خاص تاج الدین محمّد شهرستانی در تفسیر سورۀ بقره می‌پردازد، مبتنی بر اثر تفسیری او، مفاتیح الاسرار ومصابیح الابرار. پژوهش حاضر به بررسی تعامل انتقادی شهرستانی با الهیات کلامی، خاصه براهین آن بر اعجاز قرآن، می‌پردازد و استدلال می‌کند این برهان‌ها به دلیل ناممکن بودن، مانند…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
تحلیلی انتقادی بر رویکرد مفسران در تفسیر واقعه کشته شدن قبطی توسط موسی(ع)
براساس آیات سوره قصص حضرتموسی(ع) هنگام دفاع از شیعه خود در یک درگیری فردی قبطی را به قتل رساند. محققان ضمن اشاره به مشروع بودن دفاع آنحضرت، در تفسیر این قتل سه دیدگاه ارائه کردهاند: «ترک اولی یا ارتکاب قتل خطایی بدون هیچ گناهی»، «ارتکاب قتل خطایی همراه با گناه صغیره» و «ارتکاب قتل عمدیِ بهحق»…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
چرخۀ ارتباطی مکانیسم‌های دفاعی در شخصیت قرآنی برادران حضرت یوسف(ع)
داستان‌های قرآنی، فراتر از روایت‌های تاریخی، بستری غنی را برای تحلیل‌های روان‌شناختی فراهم می‌کنند. باوجود جایگاه والای داستان حضرت یوسف(ع) در متون دینی، واکاوی آن با رویکردهای روان‌شناختی در چهارچوبی نظام‌مند کم‌تر مدِّنظر قرار گرفته است. نوشتار حاضر در پرتوِ نظریهٔ «مکانیسم‌های دفاعی» زیگموند…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
بازخوانیِ مکانیسمِ شدت، تناسب و ابدیت عذاب جهنم در قرآن
نوشتار حاضر با هدف پاسخ‌گویی به چالش‌های معاصر دربارهٔ اعتبار وحیانی قرآن در تبیین مکانیسم جزا، به بازخوانیِ نظام‌مند مفاهیم «شدت»، «تناسب» و «ابدیت» عذاب دوزخ می‌پردازد. مسئلهٔ اصلی تحقیق، مواجهه با اتهام «غیرعقلانی‌بودنِ کیفرهای نامتناهی» است؛ آن هم از رهگذر عبور از تفسیرهای عامیانه و تکیه بر…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
سازوکار‌های کاربرد عنصر حرکت در سورۀ نمل براساس نظریۀ «لئونارد تالمی»
زبان‌شناسی شناختی به‌عنوان یکی از مکاتب پیشرو در زبان‌شناسی نوین، بر توصیف و تبیین ساختار و نقش زبان تأکید می‌ورزد. «لئونارد تالمی»، از نظریه‌پردازان این حوزه، در نظریهٔ «واژگان‌شدگی» خود به بررسی ارتباط نظام‌مند میان عناصر معنایی ویژه و تک‌واژه‌های خاص می‌پردازد. او معتقد است برای تعیین الگوی…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
تحلیل تعبیر «بَعْضُ الاِسْتِبْقَاءِ» در نامۀ ۷۳ نهج‌البلاغه با نقد دیدگاه‌های مترجمان و شارحان
مترجمان و شارحان نهج‌البلاغه در تفسیر عبارت «لَوْلا بَعْضُ الاِسْتِبْقَاءِ لَوَصَلَتْ إِلَیْکَ مِنِّی قَوَارِعُ...» در نامۀ ۷۳، به‌ویژه در فهم واژۀ «الاِسْتِبْقَاءِ»، برداشت‌های متفاوتی ارائه داده‌اند. پرسش اصلی این است که مقصود امام علی(ع) از این تعبیر چیست و چه جایگاهی در گفتمان سیاسی و اخلاقی…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
تحلیل معناشناختی مفهوم «ضرب» در روایات ضرب کودکان برای نماز: نقدی بر دو قرائتِ التزام و جعل شرعی
اختلاف دیدگاه‌ها دربارهٔ معنای «ضرب» در روایات مربوط به ضرب کودکان برای نماز، ازجمله چالش‌های مهم در تحلیل فقهی و تربیتی این روایات است. پیشینهٔ پژوهش موجود عمدتاً بر دو قرائت استوار بوده است: برداشت «تنبیه بدنی» و تفسیر «التزام». بااین‌حال، تاکنون هیچ پژوهشی به بررسی جامع همۀ معانی محتمل مادهٔ…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
تبیین ابعاد توحیدی انفاق در قرآن با تکیه بر مکانیسم‌های روان‌شناختی-اجتماعی (نقدی بر نظریۀ مبادلۀ اجتماعی)
انفاق، به‌عنوان کنشی اخلاقی-اجتماعیِ بنیادین در قرآن کریم، افزون‌بر آثار ملموس بیرونی، وعدۀ آرامشی پایدار را نیز بههمراه دارد. این پژوهش با هدف تبیین مکانیسم‌های روان‌شناختی-اجتماعی انفاق بر بهزیستی ذهنی و با نقد نظریهٔ مبادلهٔ اجتماعی انجام شده است. مسئلهٔ اصلی پژوهش، ناتوانی چهارچوب‌های…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
تحلیلی آسیب‌شناسانه بر مقالۀ «بازخوانی تفسیری سورۀ مسد»
برخی محققان در مقاله‌ای با عنوان «بازخوانی تفسیری سورهٔ مسد» با استناد به دلایل لغوی، کلامی و تاریخی بر این باورند که این سوره برخلاف تفسیر مشهور، بر نفرین و جهنمی‌شدن ابولهب و همسرش در آخرت دلالت ندارد، بلکه گویای پیشگویی قرآن دربارهٔ آتش‌افروزی این دو علیه پیامبر اکرم(ص) در همین دنیا و ناکامی…
-
Artikel Jurnal Teks lengkap
جناس درون‌سوره‌ای: مطالعۀ موردی سوره‌های ذاریات، طور، نجم، قمر و الرحمن
واژگان قرآنی از منظر بیرونی دارای انسجام آوایی و از منظر درونی، واجد هم‌بستگی معنایی هستند؛ ازجمله عواملی که به این هم‌شکلیِ ساختاری کمک می‌کند، بهره‌گیری از آرایهٔ «جناس» است. در پژوهش‌های پیشین، جناس عمدتاً در سطح مصرع، بیت یا درون فقره و فقراتِ کنار هم در نثر مطرح بوده است، اما این مقاله در پی…