100 results
Showing 1–20 · 0.12 seconds · RSS
فقه و اصول
ISSN 2008-9139 · Ferdowsi University of Mashhad · 100 articles in the index
-
Journal Article Full text
اعتبارسنجی معاملۀ همراه با کم‌فروشی (تطفیف)
تطفیف (کم‌فروشی)، از اعمال حرام شرعی و موجب بطلان معامله است. ولی در مورد صحت قراردادی که از حیث مقدار مشخص بوده ولی در وقت تسلیم به‌سبب کم‌فروشی یکی از طرفین کمتر از آن مقدار در می‌آید، تردید وجود دارد؛ برخی از محققان چنین معامله‌ای را صحیح دانسته و کم‌فروش را ضامن مقدار کم دانسته‌اند و برخی دیگر…
-
Journal Article Full text
بررسی مضمونی روایت پیامبر(ص) در منع زن از خروج از منزل براساس نظریۀ موافقت روحی با قرآن
یکی از مسائل فقه زنان، منع زن از خروج از منزل توسط شوهر است که در بررسی فقهی اشتغال زنان نیز مورد نقد و تحلیل قرار می‌گیرد. در این جستار، مضمونِ یکی از احادیق نبویِ مرتبط باتوجه‌به نظریۀ موافقت روحی از آیت‌الله سیستانی مورد بررسی قرار می‌گیرد. آیت‌الله سیستانی برای اطمینان به صدور روایت، لزوم…
-
Journal Article Full text
دیۀ جابه‌جایی استخوان شکسته با رویکرد به نقد مادۀ 569 قانون مجازات اسلامی
یکی از صدمات متداول در حوادث، شکستگی استخوان است که به‌معنای عام آن به شکل‌های مختلفی قابل وقوع است. جابه‌جایی استخوان یکی از انواع شکستگی است که در آن استخوان‌های شکسته از موضع خود جابه‌جا شده و برای درمان شکستگی و التیام لازم است ابتدا استخوان‌ها به جای خود بازگردانده شود. در احادیث متعدد برای…
-
Journal Article Full text
باز پژوهی جریان استصحاب در شبهات حکمیه
با دورافتادن از عصر صدور نصوص و پیدایش مسائل نوظهور و باتوجه‌به عدم‌دسترسی به دلائل اجتهادی کافی برای رفع شبهات، بایستی برای تعیین وظیفهٔ مکلف، به ادلهٔ فقاهتی که توانایی شمول نسبت به همۀ شبهات را دارند، تمسک جست. در میان ادلۀ فقاهتی اصل استصحاب به‌جهت محرِزبودن، نقش مهمی در حل این نوع از مشکلات…
-
Journal Article Full text
تأملی فقهی و حقوقی بر مادۀ 326 قانون مدنی (خرید کالای غصبی با علم به غصب)
طبق مادهٔ 326 قانون مدنی درصورتی‌که شخصِ عالم به غصب کالایی را از غاصب بخرد می‌تواند برای دریافت ثمن خود به بایع رجوع کند، حال آنکه مطابق دیدگاه مشهور فقیهان امامی وی حق رجوع به غاصب را ندارد. ظاهر مادۀ یادشده نشان‌دهندۀ حمایت قانونگذار از مشتری عالم به غصب است و این امر خلاف عدالت و روح قانونگذاری…
-
Journal Article Full text
پژوهشی پیرامون مالیت «رمزارزها با نگاهی بر اندیشۀ فقهی امام خمینی(ره)
«رمزارزها» به‌سبب نوظهوربودن، با ابهامات فقهی متعددی مواجه‌اند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، بررسی تحقق شرط «مالیت» به‌عنوان یکی از ارکان صحت بیع است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تمرکز بر اندیشۀ فقهی امام خمینی(ره)، به بررسی امکان احراز مالیت رمزارزها می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد: نخست آنکه…
-
Journal Article Full text
بررسی تفاوت مبنای پذیرش حجیت ظهور در گفتار و رفتار
در منابع اصول فقه مطالب انبوهی پیرامون حجیت ظواهر الفاظ وجود دارد؛ مشهور اصولیان، حجیت ظواهر الفاظ را پذیرفته‌اند و احکام فقهی و قضایی فراوانی بر این نظر بار شده است، در این میان در خصوص حجیت ظواهر افعال، بحث کمتری در گرفته و اختلاف بیشتری پدید آمده است. در این نوشتار تلاش بر آن است که با…
-
Journal Article Full text
بازخوانی حکم و گسترۀ احتکار با رویکرد عدالت کیفری
احتکار، در نگاه مشهورِ فقیهان، حرام شرعی و از منظر قانون، جُرمی تعزیری است که کیفرهایی نظیر حبس، شلاق، ضبط اموال و حتی در شرایط خاص، اعدام، به‌عنوان افساد فی‌الارض، برای آن مقرر شده است. حکم و گسترۀ احتکار از موضوعاتِ اختلافی در میان دانشیانِ فقه است. حرمت و کراهت دو انگارۀ حکمی قابل ردیابی در آثار…
-
Journal Article Full text
تأثیر بیهوشی و اغما بر روابط حقوقی مغمی‌علیه
به‌رغم اینکه وقوع بیهوشی شخص مغمی‌علیه را با مسائل متعدد حقوقی مواجه می‌سازد؛ اما قانون مدنی دراین‌باره تنها به یک مسئله اشاره نموده و مسائل متعدد دیگری را بدون پاسخ گذاشته است. این وضعیت سبب شده اغلب نویسندگان حقوقی مسائل مربوط به اغما را با قیاس به احکام حَجر حل و فصل کنند. هدف از این جستار،…
-
Journal Article Full text
روش‌شناسی تشخیص اهمیت احکام در فرض تزاحم و کارآمدی آن در حل مسائل فقهی؛ مطالعۀ موردی نظرات شهید صدر
یکی از مرجحات باب تزاحم، تقدیم اهم بر مهم است؛ هرچند برخی از عالمان اصول فقه با طرح نظریهٔ وحدت مرجح، سایر مرجحات را به آن باز گردانده‌اند. باوجود مطالعات گسترده، نسبت به چگونگی شناخت اهم از مهم، به قدر کافی توجه نشده و گاه در بررسی برخی مسائل فقهی (همچون مسئلهٔ تزاحم حج با نذر)، از شاخصه‌هایی یاد…
-
Journal Article Full text
بررسی فقهی تعمیم سال قحطی به شرایط توسعه‌نیافتگی اقتصادی اقامتگاه سارق برای دفع حد سرقت با تأکید بر فقه امامیه
اجرای حدود الهی با نظر به تأثیر آن در پیشگیری از ناهنجاری‌ها و شیوع جرم، ضروری و مهم است اما اگر بدون توجه به شروط رافع حد و بستر اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اجرا شود، سبب ورود خسارات مادی و معنوی غیرقابل جبرانی بر اشخاص شده و موجبات وهن شریعت را فراهم می‌آورد. این پژوهش بنیادین که با روش…
-
Journal Article Full text
نظارت فقه امامیه بر فقه اهل‌سنت و تأثیر آن در استنباط
روایات اهل بیت(ع) و دلالات سکوتی ایشان از منابع مهم کشف احکام شرعی به شمار می‌رود. شرایط و جو حاکم عصر صدور، در فهم مراد جدی ایشان تأثیر بسزایی دارد و ممکن است از خطاب واحد در دو عصر دو مضمون متفاوت برداشت شود و سکوت اهل بیت(ع) تنها در فضایی خاص رضایت ایشان را افاده کند.جو فقهی اهل‌سنت از مهم‌ترین…
-
Journal Article Full text
«واکاوی قاعدۀ فقهی تبعیت نوافل از فرائض»(مطالعۀ موردی حکم نافلۀ ظُهرَیْن مسافر در اماکن تخییر)
قاعدۀ تبعیت و به‌دنبال آن نوافل ظهرینِ مسافر در مکان‌های چهارگانه، یکی از مباحث مرتبط با بحث صلات مسافر و نوافل است. و از مسائل کوچک‌نمایِ بزرگی است که ابهاماتی را در بر دارد که دستیابی به مبنا را دشوار می‌سازد. ازجمله، این پرسش‌ها مطرح است که آیا قاعدۀ تبعیت گستره‌اش نوافل را در بر می‌گیرد یا…
-
Journal Article Full text
واکاوی ادلۀ شمول امربه‌معروف و نهی از منکر نسبت به برخورد فیزیکی با رویکرد انتقادی به مادۀ چهار قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر
فریضۀ امربه‌معروف و نهی از منکر مراتبی دارد و یکی از آن‌ها اقدام عملی و برخورد فیزیکی است. در شمولیت امربه‌معروف و نهی از منکر نسبت به این مرتبه میان فقها اختلافِ‌نظر وجود دارد. مشهور، قائل به شمول هستند. از سویی مادۀ چهار قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان از منکر با تصریح به اینکه امربه‌معروف…
-
Journal Article Full text
امکان‌سنجی اِعمال واکنش جزایی در قبال رفتارهای غیرعمدی در فقه جزایی
پژوهش حاضر به‌مثابۀ درآمدی بر ملاکِ توصیف مجرمانۀ رفتارها، در مقام توجیه شرعی وصف‌گذاری کیفری رفتارهای غیرعمدی برآمده و درصددِ پاسخ به این سؤال است که آیا در فقه اسلامی می‌توان رفتارهای غیرعمدی را مشمول واکنش جزایی دانست؟ یافته‌های پژوهش که به‌شیوۀ توصیفی‌تحلیلی صورت گرفته بیانگر آن است که در فقه…
-
Journal Article Full text
تحلیل قابل گذشت یا غیرقابل گذشت‌بودن بزه نشر اکاذیب رایانه‌ای در پرتوِ حقوق کیفری ایران و فقه امامیه
باتوجه‌به اینکه فضای مجازی به واقعیت مهمی از زندگی بشر امروزی تبدیل شده است، به نحوی که افراد بیشتر اوقات بیداری خود را در آن می‌گذرانند، بالتبع جرائم که قبلاً در فضای حقیقی احتمال تحقق داشتند امکان ارتکاب زیادی در فضای مجازی خواهند یافت، به‌طوری که هر روزه بزه‌های مختلفی علیه شخصیت معنوی افراد در…
-
Journal Article Full text
تحلیل انتقادی مواجهۀ فقیهان و اصولیان با اخبار من بلغ و تبیین خوانشی نوین از قاعدۀ تسامح در ادله سنن
دانشوران شیعی در مواجهه با اخبار من بَلَغ برای اثبات قاعدۀ تسامح، هم‌نظر نیستند. پرسش اصلی این است که آیا می‌توان با بهره‌گیری از این اخبار، به حجیت اخبار ضعاف در استنباط احکام دست یافت یا خیر؟ این جستار به روش توصیفی‌تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای به‌دنبال تبیین رویکردهای گوناگون به…
-
Journal Article Full text
واکاوی محدودۀ مفهومی مئونه براساس ادلۀ شرعی فقهی
مئونه ازجمله مفاهیمی است که صرفاً با رجوع به اصحاب فنّ لغت، گسترۀ معنایی آن روشن نمی‌شود، بلکه مراجعه به عرف و تدقیق در لسان روایات، به‌منظور کشف تفصیلات و جزئیات مفهوم آن بسیار راهگشاست. در این تحقیق تلاش شده است ده محور اصلی و چالشی در محدودۀ مفهومی مئونه براساس ادلۀ شرعی به‌روش توصیفی‌تحلیلی…
-
Journal Article Full text
اثرپذیری فیض کاشانی از محقق اردبیلی
فیض کاشانی ازجمله اندیشورانِ فقهی نو‌اندیش است که به‌رغم وابستگی به مسلک اخباری‌گری، مُبدع روشی نو در این مسلک بود. وی تک‌روی‌های فقهی و آرای ویژه‌ای نیز دارد که برخلاف مشهور فقها شناخته می‌شود. در جست‌وجوی نظام‌مند ریشه‌های تفکر فیض با رهیافت تاریخی و مقارنۀ دیدگاه فقهی وی با آرای محقق اردبیلی این…
-
Journal Article Full text
امکان‌سنجی جریان خیار شرط در قرارداد صرف و سَلَم در پرتوِ اصل آزادی اراده
با وجود اتفاق‌نظر فقها و قانون مدنی ایران بر جریان خیار شرط در عقد بیع، در مورد امکان درج آن در بیع صرف و سلم اختلاف‌نظر وجود دارد. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به بررسی این موضوع پرداخته است. نتایج نشان می‌دهد که باتکیه بر اصل آزادی قراردادی و با توجه به نبودِ…