197 results
Showing 1–20 · 0.43 seconds · RSS
İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, Iss 2026 (2026)
ISSN 2149-0872 · Kütahya Dumlupınar Üniversitesi · 197 articles in the index
-
Journal Article
İslam Mantık Tarihinde Eşitlik Kıyasını Aristotelesçi Kıyasa İndirgeme Girişimleri
Bu çalışma, eşitlik kıyasının (kıyâsü’l-müsâvât) Aristotelesçi kıyasa indirgenmesi girişimlerini İskender, İbn Sînâ ve Tûsî hattında incelemektedir. “A, B’ye eşittir; B, C’ye eşittir; öyleyse A, C’ye eşittir.” biçimindeki çıkarımlar, sonucun öncüllerden zorunlu olarak çıkmasına karşın Aristotelesçi…
-
Journal Article
Mutlak Hakikat Tasavvurlarının Ontolojik Mukayesesi: Vahdet-i Vücûd ve Advaita Vedānta Anlayışı
Mutlak hakikat ile çokluk arasındaki ilişkinin nasıl açıklanacağı, metafizik düşüncenin temel problemlerinden biridir. Advaita Vedānta ve vahdet-i vücûd düşüncesi, bu probleme farklı dinî geleneklerde geliştirilmiş iki önemli metafizik yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, söz konusu iki…
-
Journal Article
Kur’an’da Hz. İbrahim Kıssası: Parçalı Anlatımdan Bütüncül Anlama - Kavramsal ve Belâgî Bir Çözümleme
Kur’an-ı Kerim’de yer alan Hz. İbrahim kıssası, farklı surelere dağılmış parçalı bir anlatıma sahip gibi görünmektedir. Geniş bir bakış açısıyla bakıldığında söz konusu parçalı anlatımın dağınıklık değil, kendi içinde bir bütünlük arz ettiği görünmektedir. Bu bütünlüğün ortaya konması adına bu…
-
Journal Article
Mecelle Arefesinde Fetvâhâne’de Şerʻî Temyiz: Kurumsal Yapı ve Yargısal Pratik
19. yüzyılın ikinci yarısı, Osmanlı hukuk sisteminde şerʻî yargılama usulünün kurumsallaşması ve temyiz mekanizmasının modern bir yapıya bürünmesi açısından kritik bir dönemi temsil eder. Bu çalışma söz konusu kurumsallaşma sürecindeki şerʻî temyiz uygulamasının erken versiyonunu (Mecelle öncesi)…
-
Journal Article
İslam Dünyasında Beyin Ölümü: Yasal Düzenlemeler ve Resmi Dini Otoriteler Üzerine Karşılaştırma ve Analiz
Yirminci yüzyılda tıp teknolojisindeki ilerlemeler ve 1968 yılında beyin ölümünün tanımlanması, ölümün tespiti tartışmalarında bütün dünyada bir dönüm noktası olmuştur. Beyin ölümü tanımlanmadan önce ölüm teşhisinde kullanılan kalp ve solunum temelli ölüm kriterlerinin yanında nörolojik kriterlerin…
-
Journal Article
Meâl Hazırlamada Yeni Bir Yöntem Arayışı: Tematik ve Aşamalı Meâl
Meâl, Kur’an’ın muhtevasının başka bir dile aktarılması sürecidir. Meâl hazırlamada tercih edilen yöntem, Kur’an muhtevasının okuyucu tarafından doğru ve kolay anlaşılmasında belirleyicidir. Bu çalışmada Kur’an içeriğini belirli başlıklar etrafında tematik biçimde düzenleyen ve okuyucuyu aşamalı…
-
Journal Article
Reassessing The Mosque-on-Monastery Hypothesis: The Case of Sultan Murad Mosque in Skopje, North Macedonia
This paper examines the long-standing claim that the Sultan Murad Mosque in Skopje was built on the site of a medieval Orthodox monastery dedicated to St. George (Gorgos). It situates the debate within broader processes of erasure, neglect, and reinterpretation of Ottoman heritage. A critical…
-
Journal Article
Rızâeddîn Remzî er-Rifâî’nin Risâletü’l-ahadiyye Tercümesi
Tasavvuf düşüncesinde vahdet-i mutlaka (mutlak birlik) teorisi, varlığın hakikatini kategorik mertebelere ayırmaksızın salt bir birlik üzerinden ele alır. Sufî düşünüşün bilgi ve varlık yorumunun referans noktalarından birini teşkil eden “Nefsini bilen Rabbini bilir” ilkesi bu teorinin merkezinde…
-
Journal Article
Zülkarneyn Kıssasının Kaynağı Meselesi: Süryanice İskender Geleneğine Dayalı Türetim Modelinin Sınırları
el-Kehf 18/83–102’deki Zülkarneyn kıssasının Süryanice Neṣḥānā d-leh d-Aleksandrōs (İskenderin Zaferleri Hakkında) metniyle ilişkilendirilmesi, Kur’an anlatısının Neṣḥānā’dan doğrudan türetim yoluyla mı, yoksa Geç Antik Çağ’da farklı diller arasında dolaşan ortak bir anlatı havzası içinde mi…
-
Journal Article
Hanefî Fıkıh Geleneğinden Finansal Modernliğe Ribâ Kavramı ve Faiz Terimi
Bu çalışma, Hanefî fıkıh geleneğinde ele alınan ribâ kavramı ile çağdaş ekonomik sistemde câri olan faiz (ve tefecilik) terimini karşılaştırmalı bir perspektifle analiz etmektedir. Araştırmanın temel amacı, Hanefî fıkıh literatüründe ribâya dair kavramsal sınırları ortaya koymak ve bu sınırların…
-
Journal Article
Âşir Efendi’ye Ait Hat İcâzetnâmeleri: Yazı ve Tezyinâtı ile Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi’ndeki 00014M Numaralı Murakka‘
Şeyhülislam Reiszâde Mustafa Âşir Efendi, Osmanlı döneminin 18. yüzyıl devlet adamları arasında âlim, sanatkâr ve hayırsever kimliği ile dikkat çekmektedir. Çok yönlü bir ulemâ ailesinin mensubu olan Âşir Efendi, babasının İstanbul’da kurmayı planladığı kütüphaneyi 1800 yılında hizmete açmıştır…
-
Journal Article
Endülüs’te Bir Varoluş Mücadelesi: Mevlid-i Nebî Kutlamaları ve Azefî Ailesinin Rolü
Bu çalışmada, Endülüs coğrafyasında 7./13. yüzyılda ortaya çıkan Mevlid-i Nebî kutlamalarının tarihî kökenleri, gelişimi ve toplumsal işlevleri ele alınmaktadır. Araştırmanın temel amacı, Sebte’li Ahmed el-Azefî ve oğlu Ebü’l-Kâsım el-Azefî öncülüğünde başlatılan mevlid kutlamalarının bölgedeki…
-
Journal Article
Alman Oryantalist Theodor Nöldeke’nin Siyer’e Yaklaşımı
Bu çalışma, 19. yüzyıl oryantalizminin öne çıkan şahsiyetlerinden biri olan Theodor Nöldeke’nin siyere yaklaşımını incelemeyi ve onun siyer anlatımlarında objektiflik ilkesine ne ölçüde riayet ettiğini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Belirtilen hedef doğrultusunda herhangi bir araştırmanın varlığına…
-
Journal Article
Mağrib Eş‘arîliği’nde Bir Kurucu Metin: Ebû Amr Osman es-Selâlicî’nin el-ʿAḳīdetü’l-burhâniyye’si
Bu makale, Mağrib bölgesinde Eş‘arî kelâmının kurumsallaşmasında temel bir dönüm noktası teşkil eden Ebû Amr Osman es-Selâlicî’nin el-ʿAḳīdetü’l-burhâniyye adlı risalesini konu edinmektedir. Çalışma, bu metnin Mağrib bölgesinde resmî ve yaygın inanç hâline gelmesinde oynadığı merkezî rolün tarihî…
-
Journal Article
İmam Mâlik’in Vefatına Kadar Muvatta’dan Hadis Eksilttiği İddiasının İncelenmesi
Klasik dönemden günümüze Muvatta’ hakkında yapılan çalışmalarda eserin ihtiva ettiği hadis miktarlarıyla ilgili abartılı rakamlar zikredilmiştir. Yakın döneme gelindiğinde ise hadis sayılarıyla ilgili iddialar daha mutedil bir zemine oturtulabilmiştir. Ayrıca, yakın dönemde Muvatta’ın rivayet…
-
Journal Article
Modern Arap Edebiyatında Toplumsal Eleştirinin İronik Anlatımı: Yûsuf İdrîs’in Kısa Öyküleri Üzerine Bir İnceleme
Bu çalışmada Mısırlı yazar Yûsuf İdrîs’in kısa öyküleri üzerinden modern Arap edebiyatında ironinin nasıl edebî bir araç olarak toplumsal eleştiriye dönüştüğü analiz edilmektedir. İroni, bir durum, sözcük ya da olayın görünürdeki anlamı ile gerçek anlamı arasındaki karşıtlığı dile getiren edebî ve…
-
Journal Article
The Attitude of a Critic Accused of Being Nāsibī Towards Shī‘ite-Inclined Narrators: al-Jūzjānī and His Ahwāl al-rijāl
In his Ahwāl al-rijāl, al-Jūzjānī determined the reliabity of the narrators based on their theological views. This attitude distinguished him from other critics who wrote works in the du‘afā literature. It has been frequently repeated in both classical and modern works that al-Jūzjānī had a…
-
Journal Article
غريب الحديث عند الإمام البزَّار في مسنده البحر الزَّخَّار دراسةٌ نظريَّةٌ تطبيقيَّةٌ
يعدُّ علم غريب الحديث مِنَ العلوم الهامَّة عند المحدِّثين، لما له مِنْ دور كبير في بيان الألفاظ التي قد يخفى معناها على البعض ويُشكل فهمها، لذلك اعتنوا به وأفردوا له المصنَّفات قديمًا وحديثًا، ولمَّا كان للإمام البزَّار دور في بيان غريب الحديث وتوضيح معناه في ثنايا مسنده، جاء هذا البحث ليتناول هذه…
-
Journal Article
Tasavvuf Düşüncesinde Teslimiyet Anlayışının Psiko-Sosyal Açıdan Değerlendirilmesi
Tasavvuf, manevî ve ahlakî bir disiplin olarak insanın iç dünyasını ıslah ve ahlakını güzelleştirmeyi hedeflemiştir. Bunun için kendisine göre çeşitli usuller uygulamıştır. O usullerden biri de tasavvufa intisap eden birinin, manevî mürebbi kabul edilen mürşide teslim olmasıdır. Esasen teslimiyet…
-
Journal Article
İhvân-ı Safâ’nın Ahlâk Düşüncesinde Antik Yunan Kaynaklarının Alımlanışına Dair Bazı Değerlendirmeler
4. (10.) yüzyılda Basra’da yaşamış filozoflardan oluşan İhvân-ı Safâ topluluğunun antik Yunan düşüncesinden tevarüs ettikleri birikimi yoğun şekilde kullandıkları bilinmektedir. Ancak bu konudaki çalışmalar, ahlâk felsefesi meseleleri özelinde bir araştırma sunmamaktadır. Bu boşluğa binaen…